Tweede woning kopen in Oostenrijk: stappen, kosten en regels

Het idee van een eigen chalet in de Alpen, een appartement bij een kristalhelder bergmeer of een rustiek boerderijtje tussen de wijngaarden spreekt tot de verbeelding van velen. Oostenrijk combineert een prachtig landschap met een hoge levenskwaliteit en een stabiele vastgoedmarkt. Voor Nederlanders is het bovendien een land dat zowel vertrouwd als exotisch aanvoelt: de reisafstand is beperkt, de infrastructuur is goed, en men vindt er zowel wintersport- als zomerse mogelijkheden. Maar achter de droom schuilt een doolhof van regelgeving, lokale verschillen en financiële overwegingen. Wie zonder voorbereiding de Oostenrijkse woningmarkt betreedt, kan onaangenaam verrast worden door restrictieve vergunningsregels, bijkomende kosten of fiscaliteit die anders werkt dan in Nederland. Deze gids neemt u mee door de belangrijkste aspecten van het kopen van een tweede woning in Oostenrijk, zodat u met kennis van zaken en vertrouwen aan uw zoektocht begint.

Waarom een tweede woning in Oostenrijk kopen?

Oostenrijk behoort tot de meest gevarieerde bestemmingen van Europa. De westelijke Bundesländer Tirol en Vorarlberg trekken al decennialang wintersporters met hun besneeuwde toppen, sfeervolle dorpen en moderne skiliften. Salzburg en het Salzburgerland verleiden bezoekers met barokke steden, meren en cultureel erfgoed. In Karinthië zorgt een bijna mediterrane sfeer voor hete zomers en milde winters; de waterkwaliteit van meren als de Wörthersee en de Millstätter See maakt het gebied tot een paradijs voor watersporters. Ten zuiden van de Alpen ligt Stiermarken, waar groene heuvels en wijngaarden een Bourgondische leefstijl oproepen, terwijl Burgenland in het oosten met zijn vlakke landschap en thermale baden nog relatief onontdekt is. De grote variatie in landschappen en regionaal karakter betekent dat u altijd een streek kunt vinden die past bij uw wensen – of het nu gaat om sport, rust of culinaire hoogtepunten. Een tweede woning in Oostenrijk is bovendien niet alleen een bron van ontspanning: het land kent een stabiele economie en een transparante vastgoedmarkt. De afgelopen jaren stegen de prijzen gematigd, zonder de oververhitting die in sommige andere Europese skigebieden te zien was. Dat maakt Oostenrijk aantrekkelijk voor wie zowel een veilige investering als een vakantieadres zoekt. Tegelijk blijven veel dorpen authentiek en kleinschalig, waardoor u kunt opgaan in het lokale leven. Dankzij het uitstekende wegennet en talrijke luchthavens (Wenen, Salzburg, Innsbruck, Klagenfurt) is het land goed bereikbaar vanuit Nederland en België. De combinatie van natuur, bereikbaarheid en stabiliteit vormt de basis voor de populariteit van Oostenrijkse tweede woningen.

Regels voor een tweede woning in Oostenrijk

Voordat u zich op een Oostenrijkse woning stort, is het belangrijk te begrijpen dat niet iedere woning zomaar als vakantiewoning gebruikt mag worden. Oostenrijk kent strikte bestemmingscategorieën voor onroerend goed. Een huis dat bedoeld is als Hauptwohnsitz mag uitsluitend dienen als hoofdverblijf; u bent er ingeschreven bij de gemeente en u verblijft er permanent. Voor woningen die recreatief gebruikt worden, is er de categorie Zweitwohnsitz of Freizeitwohnsitz. Deze status maakt het mogelijk de woning voor vakantie, weekends of verhuur te gebruiken zonder er permanent te wonen. Niet alle woningen hebben zo’n vergunning en in sommige deelstaten wordt de uitgifte sterk beperkt. Vooral in Vorarlberg, Tirol en Salzburg beschermt men de schaarse woonruimte voor lokale bewoners door het aantal tweede woningen te plafonneren. Een chalet zonder Zweitwohnsitzlicentie dat u toch als tweede woning gebruikt, kan leiden tot hoge boetes en zelfs gedwongen verkoop. Daarom is het essentieel dat u bij de gemeente en uw makelaar verifieert of de woning de juiste bestemming heeft. EU-burgers kunnen vrij onroerend goed kopen, maar buitenlandse kopers van buiten de EU hebben in Oostenrijk vaak een vergunning nodig van de lokale grondverkeersautoriteit. Naast de bestemming is het raadzaam om rekening te houden met lokale bouwvoorschriften. Iedere deelstaat, en soms elke gemeente, hanteert eigen normen voor brandveiligheid, isolatie en energiezuinigheid. Wie een oude boerderij of vakwerkhuis koopt, krijgt mogelijk te maken met monumentenzorg (Denkmalschutz), waardoor verbouwingen en moderniseringen aan strikte regels zijn gebonden. Ook de controle op illegale aanbouwen of verborgen gebreken is strikt. Oostenrijkers spreken van een geschminkte Leich wanneer een pand cosmetisch is opgeknapt maar structureel in slechte staat verkeert. Een onafhankelijke bouwtechnische keuring door een lokale architect of ingenieur is daarom geen overbodige luxe. Tot slot is de rolverdeling tussen makelaar en notaris anders dan in Nederland: makelaars dragen een uitgebreide informatieplicht en moeten zowel verkoper als koper informeren over bestemmingsplannen en gebreken. Niettemin worden in moderne contracten vaak clausules opgenomen die aansprakelijkheid beperken, wat het belang van eigen onderzoek nog groter maakt.

Het aankoopproces in Oostenrijk

Het aankoopproces van een tweede huis in Oostenrijk verloopt gestroomlijnd maar kent enkele specifieke stappen. De zoektocht begint meestal online of via lokale makelaars. Platforms als Immobilienscout24.at, Immowelt.at en Willhaben.at bieden een overzicht van het aanbod, maar veel vastgoed wisselt onderhands van eigenaar. Wanneer u een woning op het oog heeft, volgt vaak een bezoek ter plaatse waarbij u de omgeving en de staat van het pand inspecteert. Het is verstandig tijdens deze fase al een lokale jurist of notaris te raadplegen om de bestemmingsstatus en eventuele restricties te onderzoeken. Als u besluit tot aankoop over te gaan, wordt er een koopovereenkomst opgesteld. In Oostenrijk bestaat meestal geen voorlopig koopcontract met ontbindende voorwaarden zoals in Nederland; de koopakte die u tekent bij de notaris is direct bindend. Een veelgebruikt instrument is wel de zogenaamde reservering of Anbot, waarbij u een aanbetaling doet die u verliest als u later afhaakt. De notaris speelt een centrale rol: hij of zij handelt voor beide partijen, stelt de koopakte op en beheert de financiële afwikkeling via een derdenrekening. De aanbetaling of koopprijs wordt overgemaakt naar de notariële rekening, waarna de notaris de overdrachtsbelasting en registratierechten namens u betaalt. Pas wanneer alle lasten (zoals eventuele hypotheken of beslagen) van de verkoper zijn doorgehaald en uw naam in het Grundbuch is ingeschreven, keert de notaris het resterende bedrag uit aan de verkoper. Dit geeft u zekerheid dat de eigendomsoverdracht correct verloopt. Het registreren van de eigendom in het kadaster kan enkele weken tot maanden duren, afhankelijk van de drukte bij de Land Registry. Gedurende die periode wordt een Aufsandungserklärung (inschrijvingsverklaring) afgegeven die u als koper beschermt. Bij nieuwbouwprojecten ligt er vaak een betalingsschema vast: u betaalt bijvoorbeeld vijftien procent bij ondertekening van de koopakte, daarna gedeeltes bij het bereiken van bouwmijlpalen zoals het bereiken van het dak, de installatie van ramen en deuren, en de oplevering. Dit schema spreidt uw risico’s, omdat de notaris de betaling pas vrijgeeft nadat een bouwfase is afgerond en door een onafhankelijk bureau is geverifieerd. Bij bestaande woningen wordt meestal een aanbetaling van circa tien procent verlangd die op de derdenrekening wordt gestort; de rest volgt bij de definitieve eigendomsoverdracht. Omdat er geen standaardfinancieringsvoorbehoud is, moet u vóór ondertekening al weten of de bank een lening verstrekt. Laat daarom het pand vooraf taxeren en zorg dat uw financiering gegarandeerd is.

Kosten en belastingen bij het kopen van een woning

De prijs van uw nieuwe Oostenrijkse woning is niet de enige kostenpost. In totaal moet u rekenen op ongeveer zeven tot tien procent bovenop de koopprijs. Een groot deel hiervan bestaat uit overheidsheffingen. De belangrijkste belasting bij aankoop is de Grunderwerbsteuer, vergelijkbaar met de overdrachtsbelasting in Nederland. Het tarief is standaard 3,5 procent van de koopprijs en wordt door de notaris afgedragen aan de fiscus. Daarnaast betaalt u 1,1 procent Eintragungsgebühr voor de inschrijving in het Grundbuch (kadaster). Samen vormen deze heffingen al 4,6 procent van de koopsom. Deze percentages gelden voor reguliere aankopen; bij overdracht binnen de familie bestaan lagere schalen, maar die zijn niet van toepassing op vakantiewoningen. Daarbovenop komen notariskosten, juridisch advies en eventuele makelaarscourtage. Voor de notaris en de registratie mag u gemiddeld anderhalf tot twee procent van de koopprijs reserveren. Sommige notarissen rekenen een percentage, anderen een uurtarief met een minimum; op het honorarium wordt 20 procent btw geheven. Als u gebruikmaakt van een makelaar, betaalt u als koper in de meeste gevallen de courtage. Deze bedraagt drie tot 3,6 procent van de koopprijs en is eveneens onderworpen aan 20 procent btw. In totaal kan de som aan makelaarshonorarium en notaris gemakkelijk oplopen tot zes procent. Vergeet niet dat de broker in Oostenrijk wettelijk verplicht is u te informeren over de bestemming en eventuele gebreken, maar dat hij vaak zowel verkoper als koper bedient. Onderhandel dus niet alleen over de prijs van het huis, maar ook over de hoogte van de courtage en maak heldere afspraken over dienstverlening. Naast deze vaste kosten kunnen er onverwachte posten opduiken. Bij bestaande huizen is het soms nodig de aansluiting op nutsvoorzieningen te vernieuwen: water, riolering, elektriciteit en gas. Vooral in landelijke gebieden kunnen deze aansluitingen duizenden euro’s kosten. Ook gemeentelijke heffingen voor straat- en rioleringswerken worden gedeeltelijk door de eigenaren gedragen. Informeer daarom bij de gemeente of er plannen zijn voor grootschalige infrastructuurprojecten, want de bijbehorende bijdragen kunnen uw budget beïnvloeden.

Hypotheek voor een woning in Oostenrijk

Een belangrijk verschil met Nederland is dat Oostenrijkse banken minder bereid zijn hoge percentages van de koopprijs te financieren. Voor lokale bewoners zijn hypotheken in Oostenrijk tot 100 procent soms mogelijk, maar voor buitenlanders ligt de grens bij circa zestig procent. Dat betekent dat u minimaal veertig procent eigen middelen moet hebben om een tweede huis te financieren, plus de kosten koper. Banken hanteren doorgaans een looptijd van vijftien tot vijfentwintig jaar. U kunt kiezen voor een vaste rente (meestal voor één, vijf of tien jaar) of een variabele rente gekoppeld aan de Euribor. Per januari 2024 lagen variabele rentes rond de drie procent, maar door schommelingen in de Europese marktrente kan dit hoger of lager uitvallen. Banken brengen ook opstartkosten en taxatiekosten in rekening: reken op ongeveer twee procent van de lening voor dossierkosten, een halve procent voor de taxatie en anderhalf procent notarisvergoeding om de ( hypotheek in Oostenrijk ) in het kadaster te registreren. Omdat u als buitenlander minder financiële historie in Oostenrijk heeft, vragen banken vaak uitgebreide documentatie: loonstroken, belastingaangiften, bewijs van eigen vermogen en details van uw Nederlandse of Belgische woning. Sommige Nederlandse banken verstrekken een tweede-woninghypotheek voor een huis in Oostenrijk, maar de voorwaarden zijn streng en de rente ligt meestal hoger. Een alternatief is om eigen middelen of overwaarde uit uw woning in Nederland te gebruiken. Let dan op wisselkoersrisico’s; hoewel Oostenrijk ook de euro gebruikt, kan uw spaargeld in een andere valuta belegd zijn of kunt u financiële producten hebben die met valuta schommelen. Voor investeerders die verhuren, bestaan er ook financieringsconstructies via gespecialiseerde fondsen of projectontwikkelaars. Deze financieren de aankoop deels in ruil voor verhuur via hun netwerk. Vaak bent u dan verplicht het pand een bepaald aantal weken per jaar ter beschikking te stellen aan toeristen, in ruil voor een gegarandeerd rendement. Lees de voorwaarden goed door, want uw vrijheid om zelf te verblijven of te verkopen kan beperkt zijn.

Jaarlijkse kosten van een tweede woning

Als eigenaar van een tweede woning in Oostenrijk krijgt u te maken met een bescheiden maar diverse reeks jaarlijkse heffingen. De gemeentelijke Grundsteuer is de Oostenrijkse onroerendezaakbelasting. Deze belasting wordt berekend op basis van de Einheitswert, een administratieve waarde die doorgaans veel lager ligt dan de marktwaarde. Daardoor liggen de bedragen vaak tussen de honderd en driehonderd euro per jaar voor een normaal woonhuis. De gemeente heft daarnaast afval- en rioolrechten. Afvalinzameling wordt deels afgerekend per lediging of per kilo, waarbij u kunt kiezen voor grotere of kleinere containers; de kosten lopen uiteen van circa honderdvijftig tot driehonderd euro per jaar. Water- en rioleringskosten worden meestal per kubieke meter berekend en bedragen samen ongeveer tweehonderd tot vijfhonderd euro, afhankelijk van uw verbruik en tarief. Heeft u een hout- of pelletkachel, dan bent u verplicht de schoorsteen jaarlijks te laten vegen door een erkende Schornsteinfeger, wat vijftig tot honderdvijftig euro kost. Een bijzondere belasting die in sommige gemeenten wordt geheven, is de Zweitwohnsitzabgabe, een extra heffing voor tweede verblijven. Gemeentes brengen deze belasting in rekening om de woningmarkt betaalbaar te houden voor lokale bewoners. De hoogte varieert sterk: in toeristische hotspots zoals Kitzbühel, Zell am See of Velden am Wörthersee kan de jaarlijkse aanslag oplopen tot duizend euro of meer, terwijl andere dorpen slechts een paar honderd euro vragen of helemaal geen heffing kennen. Vaak wordt het bedrag berekend aan de hand van het woonoppervlak, de locatie en de waarde van de woning. Omdat niet iedere gemeente deze belasting kent, is het verstandig om vóór de aankoop navraag te doen bij het gemeentehuis of via uw makelaar. Naast deze lokale lasten blijft u als Nederlandse belastingplichtige het huis in box 3 aangeven. Dankzij het belastingverdrag tussen Nederland en Oostenrijk wordt dubbele belasting voorkomen, maar u moet wel de waarde van het huis en eventuele inkomsten invullen in uw aangifte.

Verhuur van je woning in Oostenrijk en belasting

Veel kopers zien hun Oostenrijkse woning als een investering die deels wordt terugverdiend door vakantieverhuur. Het verhuren van uw huis aan toeristen is echter geen vanzelfsprekendheid. In bepaalde regio’s is toeristische verhuur aan strikte regels gebonden en niet overal toegestaan. Vaak is het alleen toegestaan in gebieden met een specifieke Freizeitwohnsitz-status of wanneer de bestemming expliciet toeristische verhuur toelaat. Bovendien moet u zich registreren voor de omzetbelasting (USt) als u regelmatig verhuurt. Korte verhuur aan vakantiegangers wordt belast met negen of tien procent btw, afhankelijk van het type accommodatie, terwijl verhuur aan reisorganisaties of langer dan drie maanden tegen twintig procent kan worden belast. U draagt de btw per kwartaal of maand af, afhankelijk van uw omzet. Daarnaast geeft u huurinkomsten aan in de Oostenrijkse inkomstenbelasting. U mag kosten zoals onderhoud, energielasten, verzekering, advertentie- en beheerkosten en een jaarlijkse afschrijving van twee procent op de waarde van het gebouw (exclusief de grond) aftrekken van de huurinkomsten. Het nettobedrag wordt belast volgens progressieve tarieven van twintig tot vijfenvijftig procent. In Nederland geeft u de woning op als bezit in box 3, maar de huurinkomsten worden daar niet nogmaals belast. Bij verkoop van uw woning krijgt u te maken met de Immobilienertragsteuer (ImmoESt), een vermogenswinstbelasting op onroerend goed. Sinds 2012 bedraagt het tarief dertig procent over de gerealiseerde winst (het verschil tussen verkoopprijs en aanschafprijs plus kosten). Er gelden vrijstellingen: als de woning uw hoofdverblijf was en u er ten minste twee jaar onafgebroken woonde of in de afgelopen vijf kalenderjaren drie jaar, hoeft u geen ImmoESt te betalen. Ook voor huizen die langer dan tien jaar als hoofdverblijf dienden, bestaat een vrijstelling. Voor vakantiewoningen geldt de vrijstelling meestal niet; verkoopt u uw chalet binnen een paar jaar met winst, dan draagt de notaris automatisch de vermogenswinstbelasting af aan de fiscus. Omdat de Oostenrijkse wetgeving voortdurend in beweging is, doet u er goed aan een belastingadviseur te raadplegen die up-to-date blijft over aftrekposten en eventuele wetswijzigingen.

Populaire regio's om een woning te kopen in Oostenrijk

Oostenrijk kent zestien deelstaten met grote onderlinge verschillen. In het westen bevinden zich de bekende skiregio’s. Tirol is de bakermat van de wintersport en huisvest legendarische plaatsen als Kitzbühel, St. Anton en Ischgl. De prijzen zijn er navenant hoog: een chalet in Kitzbühel kost al snel meer dan een miljoen euro en appartementen gaan zelden voor minder dan vierduizend euro per vierkante meter. Ook Salzburg en het Salzburgerland zijn prijzig, maar trekken investeerders vanwege het grote aantal toeristen en de nabijheid van internationale luchthavens. Vorarlberg combineert design en duurzaamheid; dorpen als Lech en Zürs staan bekend om luxe hotels en verfijnde architectuur. In deze regio’s zijn tweede-woningvergunningen zeer schaars; zonder een bestaande Zweitwohnsitzlicentie is het praktisch onmogelijk uw woning als vakantiehuis te gebruiken. Daarom zijn deze regio’s vooral interessant voor kopers die permanent willen verblijven of zich kunnen inschrijven als hoofdwoner. Karinthië ligt ten zuiden van de Alpen en heeft een mild klimaat, veel meren en goede verbindingen met Italië en Slovenië. Steden als Villach en Klagenfurt bieden cultuur en voorzieningen, terwijl dorpjes rondom de Faaker See, Ossiacher See en Weissensee rust en natuur garanderen. De prijzen liggen lager dan in Tirol; u vindt appartementen vanaf circa tweehonderdduizend euro en vrijstaande huizen vanaf vierhonderdduizend euro, afhankelijk van de locatie. Karinthië kent bovendien minder strenge Zweitwohnsitzregels en heeft een lange traditie van buitenlandse vakantiegangers, wat verhuur aantrekkelijker maakt. Ook Stiermarken (Steiermark) verdient aandacht: het noorden biedt besneeuwde bergen en wintersportgebieden als Schladming, terwijl het zuiden bekendstaat om wijngaarden, spa’s en de Zuid-Stiermarkse wijnroute. Buiten de stad Graz zijn de prijzen relatief vriendelijk. Burgenland, het oostelijke deel van Oostenrijk, is de goedkoopste deelstaat; huizen kosten er nog onder de tweeduizend euro per vierkante meter. Het landschap is vlak, zonnig en beïnvloed door de nabijheid van Hongarije; wijnbouw en thermale baden domineren. Wie een betaalbare tweede woning zoekt en niet gebonden is aan de Alpen, vindt hier verrassende mogelijkheden. Neder-Oostenrijk en Opper-Oostenrijk, rond Wenen en Linz, bieden een mix van cultuur en platteland. In de buurt van Wenen zijn huizen prijzig, maar in het noorden en oosten van Neder-Oostenrijk vinden veel Nederlanders betaalbare alternatieven. Dorpen als Waidhofen an der Thaya of Gmünd liggen op een uur tot anderhalf uur van de hoofdstad en bieden zowel rust als een goede treinverbinding. In Opper-Oostenrijk, ten oosten van Salzburg, is het toerisme minder massaal, met pittoreske stadjes als Schärding en Freistadt. De nabijheid van Duitsland en Tsjechië maakt de regio aantrekkelijk voor wie graag reist en toch in Oostenrijk wil wonen. Let wel: infrastructuur en voorzieningen variëren sterk per dorp; onderzoek de bereikbaarheid van winkels, artsen en scholen als u langer wilt verblijven.

Valkuilen en tips bij een woning in Oostenrijk

Hoewel Oostenrijk een betrouwbare vastgoedmarkt is, zijn er valkuilen die kopers van tweede huizen moeten kennen. De belangrijkste valkuil betreft de bestemming: koop nooit een woning zonder te controleren of u deze als tweede woning mag gebruiken. De regels zijn streng en overtreding kan leiden tot forse boetes. Vraag altijd een schriftelijke bevestiging van de gemeente en raadpleeg een lokale jurist. Een tweede valkuil is het onderschatten van bijkomende kosten. Naast de belastingen en notariskosten kunnen renovaties, onderhoud en energiekosten hoger uitvallen dan verwacht, zeker in berggebieden waar het klimaat ruig is. Informeer naar de energielabels, isolatie en de staat van installaties; oudere huizen verbruiken veel stookolie of gas. Nieuwe woningen zijn vaak energiezuiniger maar duurder in aanschaf. Een andere valkuil is het blind vertrouwen op makelaars of ontwikkelaars. Hoewel ze een informatieplicht hebben, proberen zij ook hun eigen belang veilig te stellen. Laat een onafhankelijke technische inspectie uitvoeren en bestudeer het bestemmingsplan. In Oostenrijk komt het nog voor dat huizen niet officieel zijn geregistreerd of dat er illegale aanbouwen zijn. Controleer of er nog openstaande hypotheken of beslagen op het pand rusten. Verder moet u zich bewust zijn van de verplichting om een Oostenrijks fiscaal nummer (Steuernummer) aan te vragen als u verhuurt. Zonder dit nummer kunt u geen btw-afdracht doen en riskeert u boetes. Ten slotte: houd rekening met culturele verschillen. Dorpsgemeenschappen zijn hecht; als nieuwe eigenaar wordt u gewaardeerd als u respect toont voor lokale tradities en de Oostenrijkse taal leert. Een vriendelijk contact met buren en lokale instanties kan veel problemen voorkomen.

Conclusie: een tweede woning in Oostenrijk kopen

Een tweede huis in Oostenrijk is voor velen een droom die realiseerbaar is, mits u zich goed voorbereidt. Het land biedt ongeëvenaarde natuurlijke schoonheid, een hoge levenskwaliteit en een relatief stabiele vastgoedmarkt. Toch gaat het kopen van een vakantiewoning gepaard met specifieke regels omtrent bestemmingen, vergunningen en lokale heffingen. U moet rekening houden met een flinke eigen inbreng, bijkomende kosten rond zeven tot tien procent van de koopprijs, en jaarlijkse belastingen en heffingen. Informeer naar de Zweitwohnsitzstatus, laat u begeleiden door een lokale notaris en bouwkundig expert, en zorg dat uw financiering rond is voordat u tekent. Wie deze stappen volgt, kan jarenlang genieten van een eigen stek in de Alpen, aan een meer of tussen de wijngaarden, met de zekerheid dat de investering juridisch en financieel op orde is. Oostenrijk verwelkomt buitenlanders die respect hebben voor de lokale cultuur; met een goede voorbereiding wordt uw Oostenrijkse droom een waardevolle realiteit.

Tweede woning kopen in Oostenrijk: stappen, kosten en regels

Waarom een tweede woning in Oostenrijk kopen?

Regels voor een tweede woning in Oostenrijk

Het aankoopproces in Oostenrijk

Kosten en belastingen bij het kopen van een woning

Hypotheek voor een woning in Oostenrijk

Jaarlijkse kosten van een tweede woning

Verhuur van je woning in Oostenrijk en belasting

Populaire regio's om een woning te kopen in Oostenrijk

Valkuilen en tips bij een woning in Oostenrijk

Conclusie: een tweede woning in Oostenrijk kopen

Zelf naar Oostenrijk?

Verder lezen

Leuke weetjes over Oostenrijk

Bezienswaardigheden in Oostenrijk: de 10 mooiste

Oostenrijkse gerechten: 10 om te proberen